Ιστορικό Αρχείο Σκιαθά




ΟΘΩΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ:
Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ 1831-1843

Τεκμήρια Περιόδου | Η Συνταγματική Μοναρχία 1843-1863

Η άφιξη του Όθωνα, τον Φεβρουάριο του 1833, γέννησε ελπίδες, που σύντομα διαψεύστηκαν. Η πενταμελής Αντιβασιλεία που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, στο όνομα του ανήλικου Όθωνα, διοίκησε αυταρχικά, παραγκωνίζοντας τους αγωνιστές και τους ντόπιους πολιτικούς από τη διακυβέρνηση της χώρας και τον Στρατό. Η Αντιβασιλεία θέσπισε νέα διοικητική διαίρεση της χώρας, οργάνωσε τον χώρο της δικαιοσύνης και της παιδείας και συνέβαλε στον διοικητικό χωρισμό της Εκκλησίας της Ελλάδας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η αποτυχία της να διαχειριστεί αποτελεσματικά τα χρέη και την ελληνική οικονομία, καθώς και ο δεσποτισμός που επέδειξε απέναντι στους διαφωνούντες (λ.χ. δίκη Κολοκοτρώνη - Πλαπούτα) δημιούργησαν απέχθεια για τη λεγόμενη «βαυαροκρατία».

Η ανάληψη των καθηκόντων της βασιλείας από τον Όθωνα με την ενηλικίωση του, τον Μάιο του 1835, δεν βελτίωσε την κατάσταση της χώρας. Αρχικά ο Όθωνας ήρθε σε σύγκρουση με τον κόμη Άρμανσμπεργκ, τέως Πρόεδρο του Συμβουλίου των Αντιβασιλέων και νυν «Αρχιγραμματέα της Επικρατείας». Αποτέλεσμα της σύγκρουσης ήταν η απόλυση του Άρμανσμπεργκ (το 1837) και η αντικατάσταση του αξιώματος του με αυτό του πρωθυπουργού. Ξανά όμως ο εκλεκτός του Όθωνα δεν ήταν Έλληνας αλλά ο Βαυαρός Ιγνάτιος Ρούδαρτ. Η αντίδραση των Ελλήνων στην ξενόφιλη τακτική του Όθωνα ανάγκασε τον Ρούδαρτ να παραιτηθεί ύστερα από λίγους μήνες. Ο Όθωνας, που το 1837 τέλεσε τους γάμους του με τη δούκισσα του Όλντενμπουργκ Αμαλία, αποφάσισε να ασκήσει μόνος του την προεδρία του υπουργικού συμβουλίου, χωρίς να διορίσει πρωθυπουργό. Αυτό δεν σημαίνει ότι με αυτή την εξέλιξη κατασιγάστηκε η δυσφορία του λαού και των πολιτικών παρατάξεων ούτε ότι μειώθηκαν οι φωνές που απαιτούσαν την παραχώρηση Συντάγματος.

Η κρίση των «Ζωγραφικών», που προκάλεσε η διαπραγμάτευση των εμπορικών σχέσεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, από τον υπουργό Εξωτερικών Κωνσταντίνο Ζωγράφο, και η αποτυχία του Όθωνα να στηρίξει την Κρητική Επανάσταση του 1841, αν και την ενθάρρυνε, διόγκωσε τις αντιδράσεις εναντίον του. Αντιδρώντας κατευναστικά, ο Όθωνας πήρε την απόφαση να διορίσει Έλληνα πολιτικό σε καίριο κρατικό αξίωμα. Εκλεκτός του Όθωνα ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, αρχηγός του αγγλικού κόμματος. 0 Μαυροκορδάτος έλαβε στις αρχές του 1841 το αξίωμα του υπουργού Εξωτερικών, αλλά θα ασκούσε επιπλέον και καθήκοντα προέδρου του υπουργικού συμβουλίου, όταν απουσίαζε ο μονάρχης. Η λύση Μαυροκορδάτου αποδείχθηκε βραχύβια και σημαδεύτηκε από συνεχείς τριβές. Το καλοκαίρι του 1841 παραιτήθηκε, όταν διαπίστωσε ότι ο Όθωνας δεν είχε την πρόθεση να προχωρήσει σε μετριοπαθείς πολιτειακές μεταβολές, οι οποίες μακροπρόθεσμα θα οδηγούσαν στη θέσπιση Συντάγματος. Παράλληλα, αρκετοί Βαυαροί υπηρετούσαν ακόμη σε κρατικές θέσεις.

0 Όθωνας διέλυσε το ανακτοβούλιό του και ανέθεσε τα καθήκοντα του Μαυροκορδάτου στον Δημήτριο Χρηστίδη. Η αλλαγή αυτή σήμανε την αύξηση της γαλλικής επιρροής στην πολιτική ζωή της χώρας. Στα θετικά της διακυβέρνησης Χρηστίδη καταλογίζεται η ίδρυση της «Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος», το 1841, με πρόεδρο τον Γεώργιο Σταύρου και κύριους μετόχους το Κράτος αλλά και ξένους ή ομογενείς κεφαλαιούχους. Θετική εξέλιξη ήταν και η βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων με τη συνδρομή του Μαυροκορδάτου, ως πρεσβευτή της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, και του Στράτφορντ Κάνινγκ, Άγγλου πρεσβευτή στην ίδια πόλη.

Τα θετικά στοιχεία δεν υπερκέρασαν, παρ' όλα αυτά, τα αντίστοιχα αρνητικά. Η διάψευση των ελπίδων των οπαδών της Μεγάλης Ιδέας, ο απολυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης της χώρας και η αρνητική στάση απέναντι στις μεταρρυθμίσεις κατέστησαν τον Όθωνα αντιπαθή σε μεγάλη μερίδα του πληθυσμού και στο σύνολο σχεδόν των πολιτικών των «ξενικών» κομμάτων. Το ίδιο αντιπαθής ήταν ο Όθωνας και στα μάτια των προστάτιδων Δυνάμεων, οι οποίες δεν ενέκριναν την εξωτερική πολιτική του και τη διαχείριση των χρεών των δανείων. Η πτώχευση του 1843 αύξησε ακόμα περισσότερο τις πιθανότητες εκδήλωσης κινήματος. Συνεπώς, όπως ήταν αναμενόμενο, δρομολογήθηκε μια προσπάθεια περιορισμού της εξουσίας του, με ενορχηστρωτή τα «ξενικά» κόμματα (αγγλόφιλη, γαλλόφιλη και ρωσόφιλη παράταξη) και τις πρεσβείες των προστάτιδων Δυνάμεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι και το συντηρητικό ρωσικό κόμμα συναίνεσε στην οργάνωση επανάστασης. Κεφαλαιώδες στοιχείο για την επιτυχία της επανάστασης αποτέλεσε η μύηση ανώτερων αξιωματικών σε αυτήν. Πρωταγωνιστικό ρόλο ανάμεσα τους έπαιξε ο συνταγματάρχης Δημήτριος Καλλέργης, διοικητής του ιππικού στην πρωτεύουσα.

Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843 είχε ως κεντρικό αίτημα τη θέσπιση Συντάγματος και τον περιορισμό των εξουσιών του Όθω¬να. 0 τελευταίος αναγκάστηκε να εγκρίνει τη συγκρότηση Εθνοσυνέλευσης για την εκπόνηση Συντάγματος. Η Εθνοσυνέλευση ξεκίνησε τις εργασίες της τον Νοέμβριο του 1843 και ψήφισε το Σύνταγμα στις 18 Μαρτίου του 1844. Οι διαφωνίες των «ξενικών» κομμάτων στιγμάτισαν τις εργασίες της Εθνοσυνέλευσης. Αίσθηση προκάλεσε η διαμάχη «ετεροχθόνων» και «αυτοχθόνων» σχετικά με τα πολιτικά δικαιώματα των Ελλήνων που προέρχονταν από περιοχές που δεν είχαν απελευθερωθεί («ετερόχθονες»).

Γιώργος Κουφογιώργος
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ
Επιλογή τεκμηρίων από το Αρχείο Α. & Κ. Σκιαθά